ZUTPHEN TUNNELS

PRORAIL / HERMAN KUIJER

UITDAGING

In 2012 kwam kunstenaar Herman Kuijer in contact met ons bureau voor het uitvoeren van een lichtstudie naar het kunstzinnig verlichten van twee tunnels in de gemeente Zutphen. Er moest een manier worden bedacht om een tunnel onzichtbaar te verlichten in verschillende kleuren. De verlichting moest tegelijkertijd de tunnel verkeers- en sociaal veilig maken.

De eerste bainstorm sessies waren erop gericht om na te gaan hoe de bedachte lichtbanen op een juiste wijze in de tunnel geprojecteerd konden worden. Dit zonder vermenging van het licht van de naastgelegen lichtbaan. Tevens was de opgave dat de lichtbron niet zichtbaar mocht zijn. En tot slot moet het lichtniveau en de gelijkmatigheid van het licht voldoen aan de Nederlandse richtlijnen voor tunnels en onderdoorgangen.

Indirect verlichten vanuit een koof in het plafond bleek niet de oplossing omdat hiermee niet zou kunnen worden voldaan aan de richtlijnen. Al snel kwamen we op het idee om de nissen met smalle bundels te verlichten en het openbaargebied met bandvormige optieken. De beide karakteristieke vormen van lichtverdelingen kregen in het ontwerpproces de naam “pen” en “pingpongbatje”. Op basis van deze twee vormen is het totale lichtbeeld verkregen. De wandreflectie en het directe lichtniveau is in een 3d model berekend op basis van werkelijke karakteristieke lichtverdelingen en reflectie-eigenschappen van de wand. Dit om vroegtijdige problemen te kunnen signaleren en het beton of het armatuur hierop te kunnen aanpassen.   

Doordat is gewerkt met zeer smalle bundels in combinatie met RGBW leds was het een uitdaging om bij de eerste aanzet van het licht op de wand, geen vreemde kleurvermenging te krijgen doordat de vier leds niet exact in het midden van de lens zitten. Om deze reden is de bundelbreedte later in het ontwerp­proces aangepast.

De tweede uitdaging die opgelost diende te worden, is de kleurgevoeligheid van het oog bij de diverse kleurscenario’s. Het lichtniveau en gelijkmatigheid moet onder alle omstandigheden voldoen aan de Nederlandse tunnel richtlijnen. Het is voor te stellen dat bij overmatig gebruik van rood of paars de leds meer licht moeten produceren om de luxwaarde te behalen dan bij geel of groen licht. Immers ons oog en ook de meetapparatuur volgt de kleurgevoeligheid van de photopische V labda curve. De verschillende lichtscenario’s zijn doorlopen en er hebben lux metingen plaatsgevonden om eventuele problemen vroegtijdig te signaleren of bepaalde scenario’s aan te passen qua lichtoutput. 

Een leerzaam proces met een uniek object waar we met het gehele bouwteam trots op zijn.

WAT HEBBEN WE GEDAAN

Tunnelverlichting bedenken waarvan lichtkunstwerk ook het functionele licht verzorgd. Simuleren van het lichtbeeld en maken van lichtberekeningen op basis van samengestelde karakteristieke lichtverdelingen.